Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) անդամ երկրների բանկային համակարգում հունիսից մեկնարկել է ռուսական արժույթի նկատմամբ քաղաքականության կտրուկ խստացման գործընթաց։ Ինչպես հաղորդում է «ՌԲԿ» (РБК) պարբերականը՝ հղում անելով ֆինանսական շուկայի սեփական աղբյուրներին և պաշտոնական տվյալներին, ԵԱՏՄ երկրների վարկային կազմակերպությունները սկսել են սահմանափակել կամ էականորեն թանկացնել բանկային հաշիվներին կանխիկ ռուբլու մուտքագրման պայմանները։
Ամենակոշտ մոտեցումն ընտրել են Հայաստանի որոշ առևտրային բանկեր, որոնք ընդհանրապես դադարեցրել են կանխիկ ռուբլով գործառնությունները, այդ թվում՝ դրանց մուտքագրումը հաշվեհամարներին։ Ընդ որում, անկանխիկ հաշվարկները շարունակում են իրականացվել նախկին պայմաններով։
Միջնորդավճարների աշխարհագրությունը. Բելառուսից մինչև Ղազախստան
Մյուս գործընկեր երկրներում բանկերը գնացել են տնտեսական սահմանափակումների ճանապարհով.
Բելառուս. Առնվազն ութ խոշոր վարկային կազմակերպություն (այդ թվում՝ «Ալֆա-բանկը», «Բելառուսբանկը», «ԲելՎԷԲ»-ը, «ԲՆԲ-բանկը», «ՄՏԲանկը», «Սբեր Բանկը», «Տեխնոբանկը» և «Ցեպտեր Բանկը») կանխիկ ռուբլու մուտքագրման համար սահմանել են 2-5% միջնորդավճար։
Ղազախստան. Խոշորագույն խաղացողներից մեկը՝ «Ցենտրկրեդիտ» (ԲՑԿ) բանկը, 5% միջնորդավճար է կիրառում դրամարկղերի, տերմինալների և բանկոմատների միջոցով կանխիկ ռուբլի ընդունելու համար։
Ղրղզստան. «ԷկոԻսլամիկԲանկը» նմանատիպ տոկոսադրույքներ է սահմանել SWIFT համակարգով իրականացվող փոխանցումների համար։
Ինչո՞ւ բանկերին պետք չէ կանխիկ ռուբլին
Փորձագետների պարզաբանմամբ՝ խնդրի հիմքում ընկած է ԵԱՏՄ տարածքում ռուսական ազգային արժույթի հսկայական ավելցուկը (toxic surplus)։ Ղազախստանի Ազգային բանկի տվյալներով՝ միայն ապրիլին երկրի փոխանակման կետերը գնել են 6.5 միլիարդ ռուբլի, իսկ մայիսին՝ ևս 4.7 միլիարդ ռուբլի։
«Էքսպերտ ՌԱ»-ի կառավարող տնօրեն Յուրի Բելիկովը նշում է, որ կանխիկ դրամի ընդունումն ու մշակումը բանկերի համար կապված են պահպանման, ինկասացիայի (փոխադրման) և իսկության ստուգման զգալի ծախսերի հետ։ Միևնույն ժամանակ, Արևմուտքի պատժամիջոցների ֆոնին արտերկրում կանխիկ ռուբլու նկատմամբ պահանջարկը գրեթե բացակայում է, ինչը նման գործառնությունները տեղական բանկերի համար դարձնում է ուղղակիորեն անշահավետ։
Ռուսական կապիտալի վերահսկողությունն ու սահմանային արգելքները
«FTL Advisers»-ի բանկային ուղղության ղեկավար Օլգա Բուրցևայի կարծիքով՝ դրամական հոսքերի ավելացման վրա ազդել է հենց ՌԴ ներսում շրջանառվող կանխիկ դրամի ընդհանուր աճը, որը տարեսկզբից ի վեր ավելացել է շուրջ 1.4 տրիլիոն ռուբլով։
«Pen & Paper» փաստաբանական կոլեգիայի խորհրդական Ռոման Կուզմինը հավելում է, որ դեպի հարևան երկրներ կանխիկի արտահոսքն ակտիվացել է Ռուսաստանում ներքին վերահսկողության խստացման պատճառով։ ՌԴ բանկերում կասկածելի են համարվում 30 օրվա ընթացքում ֆիզիկական անձանց կողմից 5 միլիոն ռուբլուց, իսկ իրավաբանական անձանց կողմից՝ 30 միլիոնից ավելի կանխիկի մուտքագրումն ու դրան հաջորդող արագ փոխանցումը արտասահման, ինչը հանգեցնում է հաշիվների բլոկավորման։
Բացի այդ, իրավիճակի վրա ազդում է ապրիլի 1-ից գործող ՌԴ նախագահի հրամանագիրը, որն արգելում է ԵԱՏՄ երկրներ 100 հազար դոլարը գերազանցող կանխիկ գումարի արտահանումը, ինչը ստիպում է սուբյեկտներին միջոցները դուրս բերել հենց ռուբլու տեսքով։
